Opodatkowanie VAT wody butelkowanej i źródlanej oraz różnice w stosowanych stawkach podatku.

702808 - Opodatkowanie VAT wody butelkowanej i źródlanej oraz różnice w stosowanych stawkach podatku.

---

Pytanie dziennikarza

Prawo Unii Europejskiej dopuszcza stosowanie obniżonych stawek VAT do dostawy wody – dostawa wody została wskazana w załączniku III do dyrektywy Rady 2006/112/WE jako kategoria, wobec której państwa członkowskie mogą stosować preferencyjne stawki.

W związku z publiczną dyskusją dotyczącą utrzymania 23 proc. VAT na czystą wodę butelkowaną, podczas gdy inne kategorie produktów spożywczych korzystają z niższych stawek, zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1.   Jakie względy fiskalne, gospodarcze lub społeczne uzasadniają utrzymanie 23 proc. stawki VAT na czystą wodę butelkowaną (CN 2201), podczas gdy dostarczanie wody za pośrednictwem sieci wodociągowych jest objęte stawką 8 proc., a część napojów zawierających co najmniej 20 proc. soku korzysta ze stawki 5 proc.? Czy Ministerstwo Finansów uważa, że z perspektywy konsumenta istnieje uzasadnienie dla takiego zróżnicowania?

2.   Czy Ministerstwo Finansów analizowało wpływ obecnej struktury stawek VAT na realizację celów zdrowia publicznego – w szczególności ograniczania spożycia cukru, przeciwdziałania otyłości i promowania wody jako podstawowego napoju? Jeśli takie analizy były prowadzone, jakie były ich najważniejsze wnioski? MF posługuje się argumentami prozdrowotnymi przy wyższej akcyzie na tzw. małpki, papierosy czy opłacie cukrowej.

3.   Jaki byłby szacowany roczny wpływ na dochody budżetu państwa obniżenia VAT na wodę klasyfikowaną w CN 2201:

•     z 23 proc. do 8 proc.;

•     z 23 proc. do 5 proc.?

Czy przy takich wyliczeniach Ministerstwo Finansów uwzględniało potencjalny wzrost sprzedaży, zmianę zachowań konsumentów oraz wpływ obniżki podatku na ceny detaliczne, czy kalkulacja opiera się wyłącznie na statycznym ubytku dochodów?

4.   W przestrzeni publicznej pojawiły się informacje o skierowaniu do Komisji Europejskiej skargi dotyczącej możliwego selektywnego uprzywilejowania części producentów napojów oraz o pozwie przeciwko Skarbowi Państwa dotyczącym zróżnicowania stawek VAT. Czy Ministerstwo Finansów posiada wiedzę o tych działaniach? Jak resort ocenia ryzyko prawne związane z obecnym modelem opodatkowania wody i napojów?

Odpowiedź Ministerstwa Finansów za zapytanie dziennikarza

Ad 1. Na gruncie ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług woda butelkowana opodatkowana jest stawką podstawową (23%). W drodze wyjątku obniżoną do 5% stawkę VAT stosuje się między innymi do napojów bezalkoholowych zawierających w swoim składzie co najmniej 20% soku owocowego, warzywnego lub owocowo-warzywnego. Ponadto woda dostarczana za pośrednictwem sieci wodociągowych, cysternami lub innymi środkami transportu opodatkowana jest obniżoną stawką VAT w wysokości 8%. Obecny sposób opodatkowania napojów zasadniczo funkcjonuje od ponad 20 lat.

W założeniach dotyczących sposobu opodatkowania przyjęto, że napoje bezalkoholowe zawierające dodatek soku owocowego, warzywnego lub owocowo-warzywnego charakteryzują się walorem prozdrowotnym, gdyż stanowią źródło naturalnych witamin i innych składników odżywczych. W pierwotnych założeniach reformy stawek VAT wprowadzonej w 2019 r. tzw. nowej matrycy stawek VAT, planowana była zmiana zasad opodatkowania napojów, która zakładała objęcie napojów innych niż tzw. soki 100% stawką w wysokości 23%. Koncepcja ta była związana z założeniem ujednolicenia stawki dla większości napojów, takich jak kawa, herbata, woda butelkowana czy napoje słodzone. Jednakże w wyniku konsultacji publicznych projekt został zmodyfikowany – proponowane w tym zakresie regulacje zostały zaakceptowane przez Rząd i przekazane do Sejmu. Finalnie utrzymany został zasadniczo w tym obszarze dotychczasowy sposób opodatkowania VAT.

Odnosząc się do kwestii stawki VAT na wodę butelkowaną, należy wskazać, że jej obniżka wiązałaby się z istotnymi konsekwencjami dla finansów publicznych naszego kraju. Główną przyczyną utrzymywania podstawowej stawki VAT na wodę butelkowaną jest negatywny skutek finansowy dla budżetu państwa, który wystąpiłby wraz z obniżką tej stawki. Ewentualne działania w tym zakresie będą mogły zostać podjęte zaś odpowiednie rozwiązania wdrożone, gdy tylko znajdzie się przestrzeń w budżecie do ich sfinansowania. Decyzja ta musi być szczegółowo zbadana pod kątem m.in. zakresu zmian, korzyści dla poszczególnych uczestników rynku, a przede wszystkim potencjalnych skutków finansowych dla strony dochodowej i wydatkowej budżetu państwa.

Wspólny system VAT zabrania różnego opodatkowania towarów lub usług podobnych, które ze sobą konkurują. O podobieństwie decyduje perspektywa przeciętnego konsumenta. Produkty są podobne, jeśli mają analogiczne właściwości, zaspokajają te same potrzeby i są porównywalne w użytkowaniu, a różnice między nimi nie wpływają znacząco na decyzję o zakupie. Usługi dostarczania wody za pośrednictwem sieci wodociągowych oraz dostawa wody butelkowanej oraz napojów z dodatkiem soku to, z punktu widzenia przeciętnego konsumenta, różne świadczenia. Różnią się one pochodzeniem, sposobem dostarczania, składem mineralnym oraz wpływem na zdrowie człowieka, co uzasadnia odmienne ich traktowanie w zakresie opodatkowania VAT.

Ad 2. Ministerstwo Finansów na bieżąco monitoruje zmiany zachodzące w otoczeniu gospodarczym, prawnym i społecznym, uwzględniając je tam, gdzie jest to możliwe. Powyższe podejście obejmuje również kwestie związane z ochroną zdrowia i promocją zdrowego stylu życia. Przykładem jest matryca stawek VAT, przy opracowywaniu której – obok innych uwarunkowań – uwzględniano również aspekt prozdrowotności, w zakresie, w jakim pozwalały na to obowiązujące przepisy i przyjęte rozwiązania.

Ad 3. Skutek dla dochodów budżetu państwa obniżenia stawki VAT na wodę klasyfikowaną w CN 2201 w handlu oraz gastronomii w warunkach 2026 r. został oszacowany na:

–    na około -1 683,2 mln zł dla obniżonej stawki VAT z 23% do 8%,

–    na około -2 019,9 mln zł dla obniżonej stawki VAT z 23% do 5%.

Skutki zostały oszacowane na podstawie danych GUS dotyczących spożycia gospodarstw domowych, zużycia sektora instytucji rządowych i samorządowych, sektora instytucji niekomercyjnych oraz pozostałych sektorów w 2022 r. dla PKWiU 11.07.1 wody mineralne i napoje bezalkoholowe oraz dla PKWiU 56. usługi związane z wyżywieniem, które zostały zwaloryzowane wskaźnikami według zaleceń wytycznych dotyczących stosowania jednolitych wskaźników makroekonomicznych będących podstawą oszacowania skutków finansowych projektowanych ustaw (aktualizacja – maj 2026 r.).

Ad 4. Do Komisji Europejskiej złożono skargę dotyczącą domniemanej niezgodnej z prawem pomocy państwa przyznanej przez Polskę producentom wody mineralnej, do której w procesie produkcyjnym dodano sok owocowy lub warzywny. Sprawę prowadzi Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Skarb Państwa został również pozwany o zapłatę odszkodowania za szkodę spowodowaną przyznaniem wąskiej grupie przedsiębiorców – producentów dosładzanych napojów, w tym wód smakowych, nieuzasadnionych preferencji w zakresie podatku VAT. Reprezentantem Skarbu Państwa w niniejszej sprawie jest Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej. Z racji pełnionej funkcji procesowej to właśnie ten organ ma zapewne przekrojową wiedzę na temat szczegółów sprawy.