Skutki podatkowe decyzji PIP ustalającej istnienie stosunku pracy oraz jej wpływ na rozliczenia podatkowe i postępowania organów podatkowych.

699392 - Skutki podatkowe decyzji PIP ustalającej istnienie stosunku pracy oraz jej wpływ na rozliczenia podatkowe i postępowania organów podatkowych.

---

Pytanie dziennikarza

1.  Jakie będą skutki decyzji PIP ustalającej istnienie stosunku pracy w zakresie spraw podatkowych. Pytanie dotyczy sytuacji kiedy decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po wydaniu prawomocnego orzeczenia sądu utrzymującego decyzję PIP. Prawomocny wyrok sądu zapada po 3 latach od wydania decyzji.

Zgodnie z wchodzącymi w życie z dniem 8 lipca br. przepisami ustawy o PIP datą zawarcia umowy o pracę jest data wydania decyzji. Decyzja od dnia jej wydania wywołuje skutki prawne, jakie wiążą się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy, na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach. Jednocześnie decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania, albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.

W okresie 3 lat postępowania przed sądami powszechnymi wykonalność decyzji była wstrzymana a osoba fizyczna prowadzącą działalność gospodarczą wystawiała faktury VAT w związku z realizacja usług na rzecz firmy. Forma opodatkowania podatek liniowy, osoba rozliczała koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Firma z która współpracowała uwzględniała te faktury w swojej działalności. Co z wystawionymi w tym okresie faktorami? Czy któraś ze stron ponosi odpowiedzialność np. karno-skarbową (osoba fizyczna za wystawianie faktur bez podstawy, firma za ich uwzględnienie)? W jaki sposób zostanie rozliczony podatek osoby fizycznej za okres tych 3 lat, czy podatki zapłacone z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zostaną zaliczone na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych, które powinien odprowadzić pracownik? Kto odpowiada za wyrównanie wpłat z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za okres tych 3 lat, odsetek, tj. pracownik czy pracodawca?

2.  Decyzja PIP dot. stwierdzenia istnienia stosunku pracy, w sytuacji kiedy zawarto umowę cywilnoprawną, będzie ustalała istnienia stosunku pracy od dnia jej wydania. Umowa cywilnoprawna, np. z osobą samozatrudnioną, mogła trwać 5 lat przed datą wydania decyzji. Czy w takiej sytuacji organy skarbowe mogą niezależnie od PIP wszcząć postepowanie w celu stwierdzenia, iż dla celów podatkowych okres tych 5 lat, nieobjętych decyzją PIP, powinien być traktowany jako okres, za który podatek dochodowy od osób fizycznych powinien być ustalany jak dla pracownika?

3.  Czy kontrola PIP dot. umów prawa cywilnego, która nie stwierdzi istnienia stosunku pracy wiąże organy skarbowe? W przypadku niestwierdzenia uchybień wynik kontroli PIP może być udokumentowany w formie notatki urzędowej, która powinna zawierać zwięzły opis stanu faktycznego stwierdzonego w czasie kontroli. Czy w takim przypadku dany stosunek zobowiązaniowy może być przedmiotem kontroli dla celów podatkowych?

Odpowiedź Ministerstwa Finansów na zapytanie dziennikarza

1.  Jakie będą skutki decyzji PIP ustalającej istnienie stosunku pracy w zakresie spraw podatkowych. Pytanie dotyczy sytuacji kiedy decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po wydaniu prawomocnego orzeczenia sądu utrzymującego decyzję PIP. Prawomocny wyrok sądu zapada po 3 latach od wydania decyzji.

Zgodnie z wchodzącymi w życie z dniem 8 lipca br. przepisami ustawy o PIP datą zawarcia umowy o pracę jest data wydania decyzji. Decyzja od dnia jej wydania wywołuje skutki prawne, jakie wiążą się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy, na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach. Jednocześnie decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania, albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.

W okresie 3 lat postępowania przed sądami powszechnymi wykonalność decyzji była wstrzymana a osoba fizyczna prowadzącą działalność gospodarczą wystawiała faktury VAT w związku z realizacja usług na rzecz firmy. Forma opodatkowania podatek liniowy, osoba rozliczała koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Firma z która współpracowała uwzględniała te faktury w swojej działalności. Co z wystawionymi w tym okresie faktorami? Czy któraś ze stron ponosi odpowiedzialność np. karno-skarbową (osoba fizyczna za wystawianie faktur bez podstawy, firma za ich uwzględnienie)? W jaki sposób zostanie rozliczony podatek osoby fizycznej za okres tych 3 lat, czy podatki zapłacone z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zostaną zaliczone na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych, które powinien odprowadzić pracownik? Kto odpowiada za wyrównanie wpłat z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za okres tych 3 lat, odsetek, tj. pracownik czy pracodawca?

Odnosząc się do pytania o skutki decyzji PIP ustalającej istnienie stosunku pracy w sytuacji, kiedy decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po wydaniu prawomocnego orzeczenia sądu utrzymującego decyzję PIP, w przypadku gdy wyrok sądu zapada po trzech latach od wydania decyzji, informujemy, że na gruncie podatku PIT wydanie takiej decyzji będzie wywoływało określone skutki, analogicznie, jak ma to miejsce w obecnym stanie prawnym w przypadku, np. sądowego ustalenia stosunku pracy.

Ustalenie w drodze decyzji istnienia stosunku pracy będzie oznaczało, że źródłem przychodów osoby, w stosunku do której została wydana taka decyzja, od dnia jej wydania, jest stosunek pracy, a nie np. pozarolnicza działalność gospodarcza, czy działalność wykonywana osobiście. Osoba taka będzie zatem obowiązana do skorygowania dotychczasowych rozliczeń w podatku PIT, za okres objęty decyzją stwierdzającą istnienie stosunku pracy. Innymi słowy, wejście w życie z dniem 8 lipca br. nowelizacji ustawy o PIP powoduje zmiany w procedurze ustalenia istnienia stosunku pracy, natomiast nie zmienia przepisów w zakresie podatku PIT stosowanych dotychczas w takich przypadkach.

Sposób rozliczenia osoby, w stosunku do której została wydana decyzja ustalająca istnienie stosunku pracy, będzie następował zawsze w konkretnym stanie faktycznym. Tylko w konkretnym stanie faktycznym można bowiem stwierdzić, czy, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości powinien zostać zapłacony podatek PIT przez osobę, w stosunku do której została wydana decyzja ustalająca istnienia stosunku pracy.

Odnosząc się do pytania dotyczącego traktowania faktur VAT wystawianych w okresie gdy wykonalność decyzji była wstrzymana z uwagi na toczące się postępowanie przed sądem, należy zauważyć, że każdy przypadek , w którym doszło do wydania decyzji PIP zmieniającej umowę cywilnoprawną na umowę o pracę wymaga indywidualnej analizy i oceny stanu faktycznego.

Co do zasady, jeżeli w danym okresie pomiędzy podmiotami faktycznie powinien istnieć stosunek o pracę, oznacza to, że podatnik, który świadczył usługi/dostawy towarów nie powinien wykonywać tych czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i w związku z tym nie powinien wystawiać faktur VAT. Zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 1 ustawy VAT: Za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, nie uznaje się czynności: z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1–6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. W związku z tym, uznanie przez PIP, że współpraca realizowana w formule B2B w rzeczywistości miała charakter stosunku pracy, może wywoływać skutki również na gruncie podatku VAT. Ocena ta może prowadzić do konieczności ponownej weryfikacji prawidłowości rozliczeń podatkowych, w tym również w zakresie wystawionych faktur oraz dokonanych rozliczeń w podatku od towarów i usług, zarówno po stronie wystawcy faktur, jak i ich odbiorcy.

Kwestie dokumentowania transakcji mają charakter następczy w stosunku do tego, jak sklasyfikowana zostanie czynność, w związku z tym ocena, że podatnik nie prowadził działalności gospodarczej w rozumieniu VAT będzie prowadzić do konieczności wystawienia faktur korygujących.

Jednocześnie warto przypomnieć, że w kwestiach wątpliwych podatnicy mają możliwość zwrócenia się do Dyrektora KIS z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej.

Odnosząc się do pytania: „Czy któraś ze stron ponosi odpowiedzialność np. karno-skarbową (osoba fizyczna za wystawianie faktur bez podstawy, firma za ich uwzględnienie)?” informujemy, że Ustawa z dnia 10 września 1999 r - Kodeks karny skarbowy, dalej jako kks przewiduje odpowiedzialność za wystawienie faktury lub rachunku w sposób nierzetelny albo posłużenie się takim dokumentem. Penalizacji podlega także wystawienie faktury w sposób wadliwy. Kks zawiera jednocześnie regulacje dotyczące czynów zabronionych popełnianych umyślnie lub nieumyślnie. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 4 §1 kks przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe można popełnić umyślnie, a także nieumyślnie ale tylko wówczas, jeżeli kodeks tak stanowi. Ponadto w myśl art. 1 § 3 kks „Nie popełnia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. Stąd też samo niewykonanie przepisu prawa bez elementu winy nie jest przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym. Odpowiedzialności karnej będzie podlegał tylko ten sprawca, któremu można skutecznie zarzucić zamiar popełnienia w/w czynów. W przypadku zatem, jeśli z okoliczności sprawy będzie wynikało, że jego działanie jest niezamierzone, nie będzie można mu przypisać umyślności a tym samym pociągnąć do odpowiedzialności na gruncie kks, w tym także za wystawienie faktur bez podstawy prawnej czy też uwzględnienie ich w rozliczeniach podatkowych. Należy też podkreślić, że każdą sprawę finansowy organ postępowania przygotowawczego rozpatruje indywidualnie, badając stopień zawinienia, umyślność w działaniu lub zaniechaniu albo brak takiej umyślności.

Ewentualna odpowiedzialność karna skarbowa np. z tytułu wystawienia faktury nieodzwierciedlającej rzeczywistych zdarzeń gospodarczych w sytuacji, gdy dany rodzaj współpracy pomiędzy stronami zostałby wstecznie uznany przez PIP za stosunek pracy, będzie każdorazowo uzależniona od okoliczności faktycznych i prawnych, a w szczególności od celu danego ukształtowania współpracy z obejściem instytucji z Kodeksu pracy. Co ważne, podstawą do oceny prawno-karnej pod kątem odpowiedzialności z kks powinno być prawomocne rozstrzygnięcie uprawnionych organów co do stosunku pracy.

Odnosząc się do pytania: „Czy podatki zapłacone z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zostaną zaliczone na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych, które powinien odprowadzić pracownik?” informujemy, że jeżeli w wyniku weryfikacji rozliczeń zostaje u podatnika ujawniona z jednego tytułu nadpłata a z innego - zaległość podatkowa, to ta nadpłata podlega z urzędu zaliczeniu na poczet zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. W sprawach zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych zobowiązań podatkowych, organ podatkowy, na wniosek podatnika, wydaje postanowienie, na które służy zażalenie (art. 76 § 1 i art. 76a §1 ustawy Ordynacja podatkowa).

Odnosząc się do pytania: „Kto odpowiada za wyrównanie wpłat z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za okres tych 3 lat, odsetek, tj. pracownik czy pracodawca?” informujemy, że na podstawie art. 26a §1 Ordynacji podatkowej podatnik nie ponosi odpowiedzialności z tytułu zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania z m. in. tytułu przychodów ze stosunku pracy – do wysokości zaliczki, do której pobrania zobowiązany jest płatnik. Z kolei płatnik, który nie wykonał obowiązku obliczenia, pobrania i wpłacenia podatku, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany a niewpłacony. Organ podatkowy wydaje decyzję o odpowiedzialności podatkowej płatnika, w której określa wysokość należności z tytułu niepobranego lub pobranego, a niewpłaconego podatku (art. 30 §1 i 4 Ordynacji podatkowej). Odsetki za zwłokę są naliczane od dnia następującego po dniu upływu terminu, w którym płatnik był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego. Obowiązek naliczenia tych odsetek spoczywa na płatniku (art. 53 §3 i 4 Ordynacji podatkowej).

2.  Decyzja PIP dot. stwierdzenia istnienia stosunku pracy, w sytuacji kiedy zawarto umowę cywilnoprawną, będzie ustalała istnienia stosunku pracy od dnia jej wydania. Umowa cywilnoprawna, np. z osobą samozatrudnioną, mogła trwać 5 lat przed datą wydania decyzji. Czy w takiej sytuacji organy skarbowe mogą niezależnie od PIP wszcząć postepowanie w celu stwierdzenia, iż dla celów podatkowych okres tych 5 lat, nieobjętych decyzją PIP, powinien być traktowany jako okres, za który podatek dochodowy od osób fizycznych powinien być ustalany jak dla pracownika?

Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 33a ust. 6 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (przepis wchodzi w życie 8 lipca 2026 r.) Okręgowy inspektor pracy może wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy, w szczególności gdy zachodzi konieczność ustalenia istnienia lub treści stosunku pracy za okres wcześniejszy niż ten, który może zostać objęty decyzją, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. W sprawach, które bada Państwowa Inspekcja Pracy w ramach swoich kompetencji i w których stwierdzi nieprawidłowości powinna być wydana powyższa decyzja Okręgowego inspektora pracy albo powinno być wniesione przez tego Inspektora powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Zgodnie z art. 201 § 1aa Ordynacji podatkowej (przepis wchodzi w życie 8 lipca 2026 r.) ostateczna decyzja w sprawie stwierdzenia istnienia stosunku pracy, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, albo prawomocne orzeczenie sądu powszechnego w sprawie, w której została wydana taka decyzja, oraz prawomocne orzeczenie sądu powszechnego zapadłe w wyniku skierowania przez okręgowego inspektora pracy powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy, o którym mowa w art. 33a ust. 3 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, jest rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego. Oznacza to, że taka ostateczna decyzja oraz prawomocne orzeczenie sądu będzie wiązać organy podatkowe przy rozstrzyganiu spraw dla celów podatkowych.

W razie wątpliwości organu podatkowego w toku postępowania podatkowego co do istnienia stosunku pracy w okresach nie objętych decyzją Okręgowego inspektora pracy, jeśli ma to znaczenie dla celów podatkowych, organ może zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy o przeprowadzenie kontroli, jeśli wcześniej nie były przez nią badane te okoliczności.

3.  Czy kontrola PIP dot. umów prawa cywilnego, która nie stwierdzi istnienia stosunku pracy wiąże organy skarbowe? W przypadku niestwierdzenia uchybień wynik kontroli PIP może być udokumentowany w formie notatki urzędowej, która powinna zawierać zwięzły opis stanu faktycznego stwierdzonego w czasie kontroli. Czy w takim przypadku dany stosunek zobowiązaniowy może być przedmiotem kontroli dla celów podatkowych?

Ordynacja podatkowa przewiduje otwarty katalog dowodów. Notatka urzędowa podpisana przez inspektora pracy sporządzana w przypadku niestwierdzenia uchybień stanowi dowód w postępowania podatkowym prowadzonym przez organ podatkowy. Dowód ten jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 194 Ordynacji podatkowej. Dokumenty urzędowe sporządzone przez inspektora pracy w formie określonej przepisami prawa stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dowód ten ma zatem znaczenie dla organu podatkowego w prowadzonym postępowaniu podatkowym.